Dwa wałki mogą mieć tę samą średnicę, a inaczej współpracować z uszczelnieniem. Na jednej powierzchni widać głębokie ślady toczenia, druga została wykończona w inny sposób. Wymiar opisuje geometrię części, ale nie określa wszystkich cech jej powierzchni.
Chropowatość dotyczy drobnych nierówności. Trzeba ją rozpatrywać razem z falistością, kształtem, kierunkiem śladów i ewentualnymi uszkodzeniami. Sam połysk nie jest wiarygodnym pomiarem.
Co mówi Ra i czego nie pokazuje
Ra opisuje średnią arytmetyczną bezwzględnych odchyleń profilu od jego linii średniej. To użyteczny parametr porównawczy, ale różne profile mogą mieć podobne Ra. Pojedyncza głęboka rysa może wymagać osobnej oceny, nawet jeśli średni wynik mieści się w wymaganiu.
Na rysunkach spotyka się także inne parametry, między innymi Rz. Sposób ich wyznaczania należy odnieść do standardu i warunków pomiaru przyjętych w dokumentacji. Nie ma jednego dokładnego przelicznika, którym można zastąpić Ra przez Rz dla każdej powierzchni.
Producent przyrządów Mitutoyo omawia parametry profilu i dobór kierunku pomiaru w materiałach o pomiarze wykończenia powierzchni. Przy odbiorze części najważniejsza jest jednak zgodność z jej wymaganiem, a nie z przypadkowym ustawieniem urządzenia.
Kierunek śladów ma znaczenie
Nierówności po obróbce często mają wyraźny kierunek. Pomiar wzdłuż śladów i w poprzek może dać inne wyniki. Dlatego sposób prowadzenia końcówki profilometru trzeba ustalić, a w raporcie wskazać miejsce i warunki kontroli.
W części uszczelniającej kierunkowe ślady mogą wpływać na zachowanie cieczy i współpracę z uszczelką. W powierzchni dekoracyjnej ten sam kierunek zmienia wygląd po oświetleniu. Nie należy z tego wyciągać uniwersalnego wniosku, że najniższa możliwa chropowatość zawsze będzie najlepsza. Wymaganie zależy od funkcji i procesu.
Przed nakładaniem powłoki
Powłoka może uwidocznić rysy lub ślady narzędzia zamiast je ukryć. Jej wygląd zależy od rodzaju procesu, grubości i przygotowania podłoża. Deklaracja „będzie niklowane, więc wyrówna się” wymaga potwierdzenia u wykonawcy.
Istotne są również odtłuszczenie, usunięcie tlenków i przygotowanie krawędzi. Chropowatość jest jedną z cech powierzchni, nie miarą jej czystości. Gładki element z resztką oleju może być źle przygotowany, a powierzchnia o odpowiednim profilu wymagać dodatkowego oczyszczenia.
Jeśli nakładana warstwa zmienia wymiar pasowania, uzgodnij, na którym etapie obowiązuje tolerancja. Wymaganie przed powłoką i wymaganie na gotowej części nie muszą być identyczne. Zakres przygotowania omawia artykuł przygotowanie elementu przed galwanizacją.
Pomiar, który można powtórzyć
Przed kontrolą oczyść powierzchnię w sposób, który jej nie zmieni. Ustal przyrząd, końcówkę, filtrację, odcinek pomiarowy i kierunek. W małych otworach lub blisko krawędzi dostęp końcówki może ograniczać metodę.
Przyrząd trzeba sprawdzić według procedury z użyciem odpowiedniego wzorca. Zapis „Ra poprawne” bez wartości i miejsca pomiaru jest mało użyteczny podczas wyjaśniania reklamacji. Dla istotnej powierzchni raport powinien umożliwiać odtworzenie kontroli.
Jeżeli odbiorca i wykonawca otrzymują inne wyniki, porównaj najpierw ustawienia i kierunek, a następnie wskazane miejsca. Mierzenie różnych fragmentów oraz stosowanie odmiennej filtracji może wyjaśnić rozbieżność bez rzeczywistej zmiany części.
Jak zapisać wymaganie w zamówieniu
Wskaż powierzchnie funkcjonalne i moment pomiaru: po skrawaniu, szlifowaniu lub po końcowym wykończeniu. Uzgodnij, czy potrzebne są parametry dodatkowe i ocena kierunku śladów. Nie żądaj jednakowej, bardzo niskiej chropowatości na wszystkich powierzchniach bez uzasadnienia.
Gdy pojawiają się regularne ślady, pogorszenie wykończenia albo zadziory, wykonawca powinien ocenić proces, mocowanie i stan narzędzia. Samo dopisanie niższego Ra do rysunku nie usuwa przyczyny. Szerszy kontekst planowania procesu znajdziesz w poradniku obróbka CNC przy różnych wielkościach serii.
